ลืม Password PLC ทำยังไง? ทั้ง Mitsubishi Siemens Omron

เจอสถานการณ์แบบนี้บ่อยมากในโรงงานชลบุรีและระยอง: รับเครื่องจักรมือสองมา PLC ติด Password, Vendor เดิมเลิกกิจการ หรือวิศวกรเก่าลาออกแล้วไม่ได้บันทึก Password ไว้ — ลืม Password PLCทำยังไง? แก้ได้ไหม? บทความนี้อธิบายทุกสถานการณ์อย่างตรงไปตรงมา

สิ่งแรกที่ต้องเข้าใจ: PLC ที่ติด Password ยังทำงานได้ตามปกติ — Password ป้องกันแค่การอ่าน/แก้โปรแกรม ไม่ได้ทำให้เครื่องจักรหยุด ดังนั้นถ้าเครื่องยังทำงานได้ ไม่ต้องรีบแก้ Password ทันที

ปัญหาที่พบบ่อยจาก PLC ที่ติด Password

• อ่านโปรแกรมไม่ได้ ต้องการแก้ Logic — ต้องการ Modify Program แต่ Password ล็อคไว้
• PLC เสียและต้องการ Download โปรแกรมใหม่ — ถ้าไม่มี Backup โปรแกรมก็ไม่สามารถ Restore ได้
• รับ Machine Secondhand มาโดยไม่มี Password — Vendor เดิมหายไปหรือไม่ให้ Source Code
• วิศวกรที่รู้ Password ลาออก — และไม่ได้บันทึก Password ไว้ที่ไหน
• SI ล็อค Password เพื่อควบคุมโรงงาน — บังคับให้จ้าง SI รายเดิมสำหรับงานทุกอย่าง

สาเหตุที่ PLC มี Password ล็อคโปรแกรม

1. Vendor/SI ต้นทางล็อคเพื่อปกป้อง Intellectual Property

SI ที่เขียนโปรแกรมอาจ Lock Password เพื่อป้องกันให้ลูกค้าไม่สามารถนำโปรแกรมไปใช้กับ SI รายอื่น นี่คือ Grey Area ของอุตสาหกรรม — ถ้าไม่ได้ระบุใน Contract ว่า Source Code เป็นของลูกค้า SI มีสิทธิ์ทำได้

2. Machine Builder (OEM) ล็อคมากับเครื่อง

เครื่องจักรที่ซื้อมาจาก Machine Builder ต่างประเทศมักมี Password ล็อคมาจากโรงงาน เพื่อป้องกันการ Copy Design

3. ผู้ใช้เองตั้ง Password แล้วลืม

มีการตั้ง Password เพื่อป้องกันการแก้ไขโปรแกรมโดยไม่ได้รับอนุญาต แต่ไม่ได้บันทึกไว้

ทางออกสำหรับแต่ละสถานการณ์

กรณีที่ 1: ยังจำ Password ได้บางส่วน

ลองทดสอบ Combination ที่น่าจะเป็นก่อน ซอฟต์แวร์ PLC ส่วนใหญ่ไม่จำกัดจำนวนครั้งในการลอง รายการที่ควรลองก่อน:

• ชื่อโรงงาน หรือชื่อย่อ
• ปีที่ติดตั้ง (เช่น 2015, 2018)
• เบอร์โทรโรงงาน
• 1234, admin, password (Default ที่ใช้บ่อย)
• ชื่อโปรเจกต์ หรือชื่อเครื่องจักร
• ชื่อ Vendor/SI เดิม

กรณีที่ 2: ติดต่อ Vendor หรือ SI เดิม

ถ้าทราบว่า SI ที่เขียนโปรแกรมเดิมคือใคร ให้ติดต่อขอ Password โดยตรง มักมีค่าใช้จ่าย แต่เป็นทางที่ถูกต้องและเร็วที่สุด ในกรณีที่ Machine Vendor ต้นทางปิดกิจการแล้ว อาจต้องใช้ทางเลือกอื่น

กรณีที่ 3: ติดต่อ Manufacturer โดยตรง (Mitsubishi, Siemens, Omron)

บาง Manufacturer มีกระบวนการ Password Reset สำหรับเจ้าของโรงงาน แต่ต้องมีหลักฐานว่าเป็นเจ้าของเครื่องจักรจริงๆ:

• Mitsubishi Electric Thailand: มีบริการ Password Release สำหรับกรณีที่มีหลักฐานเป็นเจ้าของ
• Siemens: บางรุ่นมี Know-How Protection ที่ไม่สามารถ Bypass ได้เลย ต้องเขียนใหม่
• Omron: CX-Programmer รองรับ Password ตั้งแต่ 4–16 ตัวอักษร ถ้าไม่ทราบ Password จริงๆ ต้องเขียนใหม่

กรณีที่ 4: เขียนโปรแกรมใหม่ (Machine Retrofit)

ถ้าไม่สามารถหา Password ได้และ PLC ยังทำงาน ทางออกที่ดีที่สุดในระยะยาวคือ จ้างวิศวกรที่มีประสบการณ์ดู Machine ทำงานแล้วเขียนโปรแกรมใหม่ จากการสังเกต I/O Sequence วิธีนี้ได้โปรแกรมที่:

• มี Comment อ่านง่ายกว่าของเดิม
• เพิ่ม Feature ใหม่ได้ เช่น Alarm History, LINE Notify
• Source Code เป็นของโรงงาน 100% ไม่มีการ Lock อีก

วิธีตั้ง Password PLC ที่ถูกต้อง (กันลืมในอนาคต)

Mitsubishi GX Works3

1. Project → Protection → File Password
2. ตั้ง Read Password และ Write Password แยกกันได้
3. บันทึก Password ไว้ใน Password Manager หรือเอกสารที่ปลอดภัย

Siemens TIA Portal

1. Properties → Protection → Know-How Protection หรือ Copy Protection
2. Know-How Protection จะป้องกันการอ่าน Block ได้อย่างแน่นหนามาก

Omron CX-Programmer

1. Tools → PLC Memory Protection → Program Password
2. ตั้งได้ 4–16 ตัวอักษร

ตารางสรุป: แต่ละยี่ห้อ Password ล็อคได้แค่ไหน

บทเรียนสำคัญ: ป้องกัน Password ลืมในอนาคต

• ระบุใน Contract ว่า Source Code เป็นของโรงงาน — SI ต้องส่งมอบโปรแกรมและ Password ทั้งหมดหลัง Handover
• เก็บ Password ในที่ปลอดภัย 2 แห่ง — เช่น Password Manager + เอกสาร Physical ในตู้เซฟ
• ทำ Backup โปรแกรม PLC สม่ำเสมอ — ถ้าเก็บ Source Code ไว้ในมือ ปัญหา Password ล็อคจะน้อยลง
• ทดสอบ Password ทุกครั้งก่อน Handover — ยืนยันว่า Password ที่ได้รับใช้งานได้จริง

ควรเรียกผู้เชี่ยวชาญเมื่อไหร่?

• ต้องการเขียนโปรแกรมใหม่แทนโปรแกรมที่ติด Password
• ต้องการ Negotiate กับ SI เดิมเพื่อขอรับ Password
• PLC เสียและไม่มี Backup — ต้องการ Emergency Rewrite
• ต้องการ Legal Advice เกี่ยวกับกรรมสิทธิ์ Source Code

สรุป

Password PLC ล็อคอยู่ไม่ใช่ปัญหาสิ้นหวัง แต่ต้องเลือกวิธีที่ถูกต้องตามสถานการณ์ ถ้า PLC ยังทำงานได้ปกติ ไม่จำเป็นต้องรีบแก้ แต่ควรวางแผน Rewrite โปรแกรมระยะยาวเพื่อให้โรงงานเป็นเจ้าของ Source Code เอง Xeniel Automation รับงาน Machine Retrofit และเขียนโปรแกรมทดแทนสำหรับโรงงานในชลบุรีและระยอง